TƯ VẤN PHÁP LÝ M&A: CƠ CHẾ ĐIỀU CHỈNH GIÁ TRONG GIAO DỊCH M&A

Khi nhà đầu tư chỉ mua một phần cổ phần, phần vốn góp thay vì toàn bộ doanh nghiệp, giao dịch không kết thúc tại ngày hoàn tất. Từ thời điểm đó, nhà đầu tư và các cổ đông hiện hữu bắt đầu cùng sở hữu, cùng điều hành doanh nghiệp, có khi trong nhiều năm. Hợp đồng mua bán cổ phần (SPA) chỉ giải quyết việc chuyển giao cổ phần. Còn quan hệ giữa các cổ đông sau giao dịch, như ai được cử người vào Hội đồng quản trị, quyết định nào cần sự đồng ý của nhà đầu tư, hay khi muốn rút vốn thì bán cho ai và bán thế nào, được quy định trong thỏa thuận cổ đông (Shareholders’ Agreement – SHA).

Tại Việt Nam, SHA là văn bản phổ biến trong các giao dịch có nhà đầu tư tài chính hoặc nhà đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, pháp luật doanh nghiệp không quy định về SHA, và Luật Doanh nghiệp có nhiều quy định bắt buộc về quản trị công ty mà các bên không thể thỏa thuận khác. Một SHA soạn theo mẫu nước ngoài, không đối chiếu với Luật Doanh nghiệp và Điều lệ, có thể không thực thi được trên thực tế. Bài viết này phân tích những vấn đề pháp lý trọng yếu khi đàm phán và soạn thảo SHA trong giao dịch M&A tại Việt Nam.

Quý khách hàng quan tâm đến dịch vụ tư vấn về M&A, vui lòng liên hệ Công ty Đại Quang Minh theo số Hotline: 0932.191.299; Zalo: 0932.191.299; Email: info@quangminhlawfirm.com; Viber: (+84) 329 656 280; WhatsApp: (+84) 329 656 280; WeChat: (+84) 329 656 280 (ID: daiquangminh123); Telegram: (+84) 329 656 280 để được hỗ trợ miễn phí, trọn gói nhanh chóng, chính xác nhất.

Ngoài ra, Công ty Đại Quang Minh đang cung cấp cho Quý khách hàng các Dịch vụ về Giấy phép con khác; Đăng ký doanh nghiệp; Đầu tư; Lao động nước ngoài; Tư vấn thường xuyên cho hoạt động của doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Liên hệ:

- Zalo: 0932.191.299

- Gmail: info@quangminhlawfirm.com

- Viber: (+84) 329 656 280

- WhatsApp: (+84) 329 656 280

- WeChat: (+84) 329 656 280 (ID: daiquangminh123)

- Telegram: (+84) 329 656 280

I. Tư vấn pháp lý M&A: Khái quát về thoả thuận cổ đồng

Trước khi soạn các điều khoản cụ thể, các bên cần hiểu rõ giá trị pháp lý của SHA và mối quan hệ giữa SHA với Điều lệ công ty. Đây là vấn đề quyết định SHA có thực sự bảo vệ được quyền lợi của nhà đầu tư hay không.

a. Bản chất pháp lý

SHA là hợp đồng dân sự giữa các cổ đông, và có thể có thêm doanh nghiệp là một bên. Văn bản này quy định quyền, nghĩa vụ của các cổ đông trong việc quản trị doanh nghiệp, chuyển nhượng cổ phần và rút vốn. SHA có hiệu lực theo nguyên tắc tự do thỏa thuận của Bộ luật Dân sự, và ràng buộc các bên đã ký.

Đối với công ty TNHH hai thành viên trở lên, văn bản tương tự thường được gọi là thỏa thuận thành viên, với bản chất và cách tiếp cận tương tự.

Cơ sở pháp lý: Điều 385, Điều 401 Bộ luật Dân sự 2015.

b. Mối quan hệ giữa SHA và Điều lệ công ty

Đây là vấn đề quan trọng nhất khi soạn SHA tại Việt Nam:

- Điều lệ là văn bản ràng buộc doanh nghiệp, tất cả cổ đông và người quản lý, kể cả cổ đông không ký SHA và cổ đông tham gia sau này. Cơ quan nhà nước, tòa án và trọng tài căn cứ vào Điều lệ để xác định tính hợp lệ của các quyết định nội bộ;

- SHA chỉ ràng buộc các bên đã ký. Nếu một nghị quyết của Đại hội đồng cổ đông được thông qua đúng Điều lệ nhưng trái SHA, nghị quyết vẫn có hiệu lực đối với doanh nghiệp. Nhà đầu tư chỉ có quyền yêu cầu bên vi phạm SHA bồi thường;

- Vì vậy, các quyền quản trị quan trọng trong SHA, như quyền phủ quyết, tỷ lệ biểu quyết, quyền đề cử thành viên Hội đồng quản trị và hạn chế chuyển nhượng, cần được đưa vào Điều lệ trong phạm vi Luật Doanh nghiệp cho phép;

- SHA nên có điều khoản: các cổ đông cam kết biểu quyết để sửa đổi Điều lệ phù hợp với SHA, và khi có mâu thuẫn giữa SHA và Điều lệ, các bên phải sửa Điều lệ theo SHA.

c. Giới hạn của Luật Doanh nghiệp đối với SHA

Luật Doanh nghiệp có nhiều quy định bắt buộc mà SHA và Điều lệ không thể thỏa thuận khác, ví dụ:

- Quyền tối thiểu của cổ đông phổ thông và của cổ đông, nhóm cổ đông sở hữu từ 05% tổng số cổ phần phổ thông trở lên;

- Cổ phần ưu đãi biểu quyết chỉ được nắm giữ bởi tổ chức được Chính phủ ủy quyền và cổ đông sáng lập, và cổ phần ưu đãi biểu quyết của cổ đông sáng lập chỉ có hiệu lực trong 03 năm. Vì vậy, nhà đầu tư không thể đơn giản “mua” thêm quyền biểu quyết bằng loại cổ phần này;

- Việc bầu thành viên Hội đồng quản trị thực hiện theo phương thức bầu dồn phiếu, trừ khi Điều lệ quy định khác;

- Các điều kiện, giới hạn đối với việc công ty mua lại cổ phần của chính mình và việc chia cổ tức.

Cơ sở pháp lý: Điều 24, Điều 115, Điều 116, Điều 132, Điều 133, Điều 135, Điều 148 Luật Doanh nghiệp 2020 (sửa đổi, bổ sung năm 2025).

Vấn đề pháp lý thường gặp

- Các bên ký SHA nhưng không sửa Điều lệ, nên quyền phủ quyết của nhà đầu tư không có giá trị đối với nghị quyết của doanh nghiệp.

- SHA dịch nguyên văn từ mẫu nước ngoài, có các điều khoản trái quy định bắt buộc của Luật Doanh nghiệp, như quyền bổ nhiệm trực tiếp thành viên Hội đồng quản trị mà không qua Đại hội đồng cổ đông.

- Cổ đông mới nhận chuyển nhượng cổ phần không ký văn bản gia nhập SHA, nên không bị ràng buộc bởi các cam kết trong SHA.

II. Tư vấn pháp lý M&A: Các điều khoản về quản trị doanh nghiệp

Nhà đầu tư thiểu số thường không có đủ tỷ lệ biểu quyết để quyết định các vấn đề của doanh nghiệp. Nhóm điều khoản về quản trị giúp nhà đầu tư có tiếng nói tương xứng với khoản đầu tư, và kiểm soát được những quyết định có thể ảnh hưởng đến giá trị cổ phần của mình.

a. Cơ cấu Hội đồng quản trị và Ban điều hành

- Số lượng thành viên Hội đồng quản trị, số thành viên mỗi cổ đông có quyền đề cử, và cam kết của các cổ đông biểu quyết bầu người được đề cử;

- Do quy định bầu dồn phiếu, Điều lệ nên quy định phương thức bầu khác, hoặc SHA quy định cam kết biểu quyết của các cổ đông, để bảo đảm nhà đầu tư có đủ số ghế theo thỏa thuận;

- Quyền đề cử hoặc chấp thuận đối với các chức danh điều hành chủ chốt, như Tổng Giám đốc, Kế toán trưởng hay Giám đốc tài chính;

- Số lượng thành viên tối thiểu để cuộc họp Hội đồng quản trị hợp lệ, trong đó phải có thành viên do nhà đầu tư đề cử, kèm cơ chế xử lý khi thành viên này cố tình vắng mặt.

b. Các vấn đề cần sự chấp thuận của nhà đầu tư

Đây là điều khoản quan trọng nhất đối với nhà đầu tư thiểu số. Danh mục vấn đề thường gồm:

- Sửa đổi Điều lệ, thay đổi vốn điều lệ, phát hành cổ phần, trái phiếu chuyển đổi;

- Tổ chức lại, giải thể, phá sản, chuyển đổi loại hình doanh nghiệp;

- Thông qua kế hoạch kinh doanh, ngân sách hằng năm, và các khoản đầu tư, vay nợ, bảo lãnh vượt ngưỡng;

- Bán, chuyển nhượng tài sản có giá trị lớn, và giao dịch với cổ đông hoặc người có liên quan;

- Chính sách chia cổ tức và thay đổi kiểm toán viên.

Để quyền này có giá trị ràng buộc doanh nghiệp, Điều lệ cần quy định tỷ lệ biểu quyết thông qua đủ cao, cao hơn tỷ lệ sở hữu của các cổ đông còn lại, để không thể thông qua khi nhà đầu tư không đồng ý.

c. Quyền thông tin và cơ chế xử lý bế tắc

- Quyền thông tin: nhà đầu tư được nhận báo cáo tài chính tháng, quý, năm, báo cáo quản trị và ngân sách, được tiếp cận sổ sách và làm việc với Ban điều hành. Quyền này rộng hơn quyền xem xét, tra cứu thông tin của cổ đông theo Luật Doanh nghiệp;

- Cơ chế xử lý bế tắc (deadlock): khi các cổ đông có tỷ lệ ngang nhau hoặc nhà đầu tư dùng quyền phủ quyết khiến doanh nghiệp không thể ra quyết định. SHA có thể quy định chuyển vấn đề lên cấp lãnh đạo cao nhất của các bên, đưa ra hòa giải, hoặc cho phép một bên mua lại cổ phần của bên kia theo cơ chế định giá đã thỏa thuận.

Vấn đề pháp lý thường gặp

- Danh mục vấn đề cần chấp thuận quá rộng, khiến doanh nghiệp không thể vận hành bình thường; hoặc quá hẹp, bỏ sót các giao dịch với người có liên quan của cổ đông kiểm soát.

- Điều lệ quy định tỷ lệ biểu quyết thấp hơn tỷ lệ cần thiết, nên quyền phủ quyết của nhà đầu tư trên thực tế không có hiệu lực.

- Không có cơ chế xử lý bế tắc, khiến doanh nghiệp tê liệt khi các cổ đông bất đồng. 

Tại sao quý khách hàng nên chọn Công ty Đại Quang Minh

Nguồn nhân lực: Là tập hợp đội ngũ chuyên gia pháp lý doanh nghiệp, chuyên viên pháp lý dự án có quá trình công tác lâu năm tại các Tập đoàn kinh tế tư nhân trong nước; các doanh nghiệp lớn có vốn đầu tư nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam.

Chính sách tư vấn: Khách hàng được tặng gói tư vấn pháp lý hoàn toàn miễn phí khi sử dụng dịch vụ tại Công ty.

Tính chuyên nghiệp và kinh nghiệm: Đội ngũ nhân sự am hiểu sâu sắc về lĩnh vực thành lập doanh nghiệp, đảm bảo quá trình tư vấn nhanh chóng, chính xác và hiệu quả.

Tiết kiệm thời gian: Sử dụng dịch vụ của chúng tôi giúp bạn tiết kiệm thời gian khi mọi thủ tục và hồ sơ liên quan đều được thực hiện trọn gói.

Tuân thủ pháp luật: Chúng tôi đảm bảo mọi quy trình đều tuân thủ chặt chẽ các quy định pháp luật hiện hành.

Tính linh hoạt: Dịch vụ tư vấn được thiết kế phù hợp với nhu cầu cụ thể của từng khách hàng, giúp bạn lựa chọn giải pháp tối ưu cho doanh nghiệp.

Đối tác tin cậy: Công ty Đại Quang Minh đã xây dựng được uy tín trong việc cung cấp dịch vụ tư vấn thành lập doanh nghiệp với chi phí hợp lý cho nhiều cá nhân và doanh nghiệp trên toàn quốc.

Bảo mật thông tin: Chúng tôi cam kết bảo mật tuyệt đối thông tin cá nhân và thông tin kinh doanh của khách hàng.

Hỗ trợ chi tiết: Cung cấp hướng dẫn đầy đủ về quy trình và yêu cầu, giúp khách hàng hiểu rõ từng bước trong việc thành lập doanh nghiệp.

Tối ưu quy trình: Chúng tôi giúp đơn giản hóa quy trình đăng ký kinh doanh, giảm thiểu rủi ro và những khó khăn có thể phát sinh.

Trải nghiệm khách hàng: Luôn hướng đến việc mang lại trải nghiệm tốt nhất thông qua tư vấn chuyên nghiệp và hỗ trợ tận tâm.

Tập trung phát triển kinh doanh: Khi sử dụng dịch vụ của chúng tôi, bạn có thể tập trung vào hoạt động kinh doanh cốt lõi mà không cần lo lắng về các thủ tục pháp lý.

III. Tư vấn pháp lý M&A: Các điều khoản về chuyển nhượng cổ phần và thoái vốn

Nhà đầu tư, đặc biệt là quỹ đầu tư, luôn quan tâm đến việc thoái vốn sau một thời gian nhất định. Ngược lại, cổ đông sáng lập muốn kiểm soát việc ai trở thành cổ đông mới. Nhóm điều khoản về chuyển nhượng và thoái vốn cân bằng hai lợi ích này.

a. Hạn chế chuyển nhượng

- Thời hạn cấm chuyển nhượng (lock-up): cổ đông sáng lập, người điều hành chủ chốt không được chuyển nhượng cổ phần trong một thời hạn, để bảo đảm họ gắn bó với doanh nghiệp;

- Quyền ưu tiên mua (right of first refusal): khi một cổ đông muốn bán cổ phần, các cổ đông còn lại được quyền mua trước với cùng giá và điều kiện;

- Quyền ưu tiên mua cổ phần phát hành mới, để nhà đầu tư không bị pha loãng tỷ lệ sở hữu;

- Cấm chuyển nhượng cho đối thủ cạnh tranh.

Luật Doanh nghiệp cho phép Điều lệ quy định hạn chế chuyển nhượng cổ phần, nhưng hạn chế đó chỉ có hiệu lực khi được nêu rõ trong cổ phiếu tương ứng. Vì vậy, các hạn chế trong SHA cần được đưa vào Điều lệ và ghi nhận trên cổ phiếu hoặc sổ đăng ký cổ đông.

Cơ sở pháp lý: Điều 120, Điều 127 Luật Doanh nghiệp 2020.

b. Quyền bán kèm và quyền kéo theo

- Quyền bán kèm (tag-along): khi cổ đông lớn bán cổ phần cho bên thứ ba, nhà đầu tư thiểu số có quyền yêu cầu bán cùng một tỷ lệ cổ phần với cùng giá và điều kiện. Quyền này bảo vệ nhà đầu tư khỏi việc phải ở lại với một cổ đông kiểm soát mới;

- Quyền kéo theo (drag-along): khi cổ đông nắm giữ một tỷ lệ nhất định đồng ý bán toàn bộ doanh nghiệp cho bên thứ ba, các cổ đông còn lại có nghĩa vụ bán theo cùng giá và điều kiện. Quyền này giúp bên mua có thể mua 100% doanh nghiệp.

Pháp luật Việt Nam không quy định trực tiếp hai quyền này. Chúng được thực hiện dựa trên cam kết hợp đồng giữa các cổ đông. Nếu một cổ đông không thực hiện quyền kéo theo, bên kia không thể buộc chuyển nhượng cổ phần trên thực tế mà chỉ có thể yêu cầu bồi thường. Do đó, SHA nên có điều khoản phạt vi phạm đủ lớn, ủy quyền không hủy ngang cho bên kia ký hồ sơ chuyển nhượng, và cơ chế ký sẵn hợp đồng chuyển nhượng hoặc ký quỹ cổ phần.

c. Cơ chế thoái vốn và các điều khoản khác

- Quyền bán lại (put option): nhà đầu tư có quyền yêu cầu cổ đông sáng lập mua lại cổ phần khi xảy ra các sự kiện như không niêm yết đúng hạn, vi phạm nghiêm trọng SHA hay không đạt chỉ tiêu kinh doanh. Nên quy định nghĩa vụ mua lại thuộc về cổ đông sáng lập, thay vì doanh nghiệp, vì việc doanh nghiệp mua lại cổ phần của chính mình bị giới hạn bởi Luật Doanh nghiệp;

- Quyền mua lại (call option): cổ đông sáng lập hoặc nhà đầu tư có quyền mua cổ phần của bên vi phạm SHA với giá chiết khấu;

- Phương án thoái vốn: cam kết niêm yết cổ phiếu trong một thời hạn, hoặc bán doanh nghiệp cho bên thứ ba, kèm nghĩa vụ hợp tác của các cổ đông;

- Cam kết không cạnh tranh, không lôi kéo nhân sự và khách hàng của cổ đông sáng lập;

- Luật áp dụng và giải quyết tranh chấp: SHA có yếu tố nước ngoài có thể chọn luật nước ngoài và trọng tài nước ngoài. Tuy nhiên, các vấn đề về quản trị doanh nghiệp, chuyển nhượng cổ phần và hiệu lực của Điều lệ vẫn chịu sự điều chỉnh của pháp luật Việt Nam. Phán quyết trọng tài nước ngoài cần được tòa án Việt Nam công nhận mới thi hành được.

Cơ sở pháp lý: Điều 132, Điều 133 Luật Doanh nghiệp 2020; Điều 683 Bộ luật Dân sự 2015; Luật Trọng tài thương mại 2010.

Tài liệu cần chuẩn bị:

- Điều lệ hiện hành và dự thảo Điều lệ sửa đổi phù hợp với SHA;

- Sổ đăng ký cổ đông, cơ cấu sở hữu sau giao dịch;

- SPA và các thỏa thuận khác giữa các bên;

- Kế hoạch kinh doanh, ngân sách và chính sách cổ tức dự kiến;

- Văn bản gia nhập SHA (deed of adherence) để cổ đông mới ký khi nhận chuyển nhượng cổ phần.

Vấn đề pháp lý thường gặp

- Quy định quyền bán lại theo hướng doanh nghiệp mua lại cổ phần của nhà đầu tư với giá cố định, trái với giới hạn của Luật Doanh nghiệp về việc công ty mua lại cổ phần.

- Quyền kéo theo không có cơ chế bảo đảm thực hiện, nên cổ đông thiểu số từ chối bán, làm đổ vỡ giao dịch bán toàn bộ doanh nghiệp.

- Hạn chế chuyển nhượng chỉ quy định trong SHA, không đưa vào Điều lệ và không ghi nhận trên cổ phiếu, nên không có hiệu lực đối với bên nhận chuyển nhượng.

- Cổ phiếu, phần vốn góp đã được cầm cố cho ngân hàng, làm cản trở việc thực hiện các quyền ưu tiên mua, bán kèm và kéo theo.

Quý khách hàng quan tâm đến đến dịch vụ tư vấn về M&A, vui lòng liên hệ Công ty Đại Quang Minh theo số Hotline: 0932.191.299; Zalo: 0932.191.299; Email: info@quangminhlawfirm.com; Viber: (+84) 329 656 280; WhatsApp: (+84) 329 656 280; WeChat: (+84) 329 656 280 (ID: daiquangminh123); Telegram: (+84) 329 656 280để được hỗ trợ miễn phí, trọn gói nhanh chóng, chính xác nhất.

Ngoài ra, Công ty Đại Quang Minh đang cung cấp cho Quý khách hàng các Dịch vụ về Giấy phép con khác; Đăng ký doanh nghiệp; Đầu tư; Lao động nước ngoài; Tư vấn thường xuyên cho hoạt động của doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Liên hệ:

- Zalo: 0932.191.299

- Gmail: info@quangminhlawfirm.com

- Viber: (+84) 329 656 280

- WhatsApp: (+84) 329 656 280

- WeChat: (+84) 329 656 280 (ID: daiquangminh123)

- Telegram: (+84) 329 656 280

Trong quá trình hoạt động, nếu Quý khách hàng có bất cứ thắc mắc hay cần hỗ trợ, hãy liên hệ với Công ty Đại Quang Minh. Chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ và đồng hành cùng Quý khách hàng trong quá trình xây dựng, hoạt động và phát triển.

Chúc Quý khách hàng phát triển bền vững, đột phá thành công.

Trân trọng cảm ơn./.

BÀI VIẾT LIÊN QUAN:

1. TƯ VẤN PHÁP LÝ M&A: CÁC HÌNH THỨC MUA BÁN, SÁP NHẬP DOANH NGHIỆP

2. TƯ VẤN PHÁP LÝ M&A: QUY TRÌNH MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP DOANH NGHIỆP

3. TƯ VẤN PHÁP LÝ M&A: THẨM ĐỊNH PHÁP LÝ TRƯỚC KHI THỰC HIỆN GIAO DỊCH M&A