TƯ VẤN PHÁP LÝ M&A: CƠ CHẾ ĐIỀU CHỈNH GIÁ TRONG GIAO DỊCH M&A

Giá chuyển nhượng trong giao dịch M&A thường được các bên thống nhất dựa trên số liệu tài chính tại một thời điểm trong quá khứ, chẳng hạn báo cáo tài chính quý gần nhất hoặc số liệu dùng khi thẩm định. Từ thời điểm đó đến ngày hoàn tất giao dịch có thể kéo dài nhiều tháng. Trong thời gian này, doanh nghiệp vẫn hoạt động: tiền mặt tăng hoặc giảm, khoản phải thu, hàng tồn kho và các khoản nợ đều thay đổi. Nếu không có cơ chế điều chỉnh, một bên có thể chịu thiệt đáng kể so với giá trị thực tế của doanh nghiệp tại ngày chuyển giao.

Cơ chế điều chỉnh giá giúp giá cuối cùng phản ánh đúng giá trị doanh nghiệp mà bên mua thực sự nhận được. Tuy nhiên, đây cũng là điều khoản phức tạp nhất trong hợp đồng mua bán, vì kết hợp yếu tố pháp lý, kế toán và thuế, và là nguồn tranh chấp phổ biến sau giao dịch. Bài viết này phân tích các cơ chế điều chỉnh giá thường được sử dụng, cùng những lưu ý pháp lý khi soạn thảo và thực hiện tại Việt Nam.

Quý khách hàng quan tâm đến dịch vụ tư vấn về M&A, vui lòng liên hệ Công ty Đại Quang Minh theo số Hotline: 0932.191.299; Zalo: 0932.191.299; Email: info@quangminhlawfirm.com; Viber: (+84) 337 926 405; WhatsApp: (+84) 337 926 405; WeChat: (+84) 337 926 405 (ID: pouniverse) để được hỗ trợ miễn phí, trọn gói nhanh chóng, chính xác nhất.

Ngoài ra, Công ty Đại Quang Minh đang cung cấp cho Quý khách hàng các Dịch vụ về Giấy phép con khác; Đăng ký doanh nghiệp; Đầu tư; Lao động nước ngoài; Tư vấn thường xuyên cho hoạt động của doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Liên hệ:

- Zalo: 0932.191.299

- Gmail: info@quangminhlawfirm.com

- Viber: (+84) 337926405/ (+84) 869672216

- WhatsApp: (+84) 337926405/ (+84) 869672216

- Wechat: (+84) 337926405 (ID: _pouniverse)/ (+84) 869672216 (ID: DQM_Verna)

- Telegram: (+84) 337926405/ (+84) 869672216

I. Tư vấn pháp lý M&A: Khái quát về giá và cơ chế điều chỉnh giá

Để hiểu vì sao giá cần điều chỉnh, các bên cần nắm rõ giá chuyển nhượng được hình thành như thế nào. Cơ chế điều chỉnh giá về bản chất là việc cập nhật các thành phần tạo nên giá theo số liệu thực tế tại ngày hoàn tất.

Cách hình thành giá chuyển nhượng

Trong thực tiễn M&A, bên mua thường định giá doanh nghiệp trên cơ sở “không tiền mặt, không nợ vay” (cash-free, debt-free), tức giá trị doanh nghiệp (enterprise value) tạo ra từ hoạt động kinh doanh. Từ đó, giá mua cổ phần, phần vốn góp (equity value) được xác định bằng cách:

- Cộng thêm tiền và các khoản tương đương tiền của doanh nghiệp;

- Trừ đi nợ vay và các khoản có tính chất nợ, như thuế đã phát sinh chưa nộp, cổ tức đã công bố chưa trả, hay khoản trợ cấp thôi việc phải trả;

- Điều chỉnh tăng hoặc giảm theo chênh lệch giữa vốn lưu động thực tế và mức vốn lưu động “bình thường” mà các bên thỏa thuận.

Vì tiền, nợ và vốn lưu động thay đổi hằng ngày, giá mua cổ phần, phần vốn góp chỉ chính xác khi được tính theo số liệu tại ngày hoàn tất.

Cơ sở pháp lý

Pháp luật Việt Nam không có quy định riêng về cơ chế điều chỉnh giá trong giao dịch M&A. Tuy nhiên, Bộ luật Dân sự cho phép các bên tự thỏa thuận về giá, phương thức xác định giá, và cho phép giá được xác định theo một phương pháp, công thức thay vì một con số cố định tại thời điểm ký. Do đó, cơ chế điều chỉnh giá có giá trị ràng buộc nếu được quy định rõ ràng, đủ căn cứ để xác định giá cuối cùng.

Cơ sở pháp lý: Điều 398, Điều 433 Bộ luật Dân sự 2015.

Hai trường phái điều chỉnh giá chính

- Điều chỉnh theo báo cáo tại ngày hoàn tất (completion accounts): giá được tạm tính tại ngày ký và điều chỉnh sau khi lập báo cáo tài chính tại ngày hoàn tất;

- Khóa giá theo ngày khóa sổ (locked box): giá được cố định dựa trên báo cáo tài chính tại một ngày trước khi ký, không điều chỉnh sau đó, nhưng bên bán cam kết không rút giá trị ra khỏi doanh nghiệp kể từ ngày khóa sổ.

Bên mua thường ưa chuộng cơ chế điều chỉnh theo báo cáo tại ngày hoàn tất vì phản ánh chính xác giá trị nhận được. Bên bán thường ưa chuộng cơ chế khóa giá vì chắc chắn về số tiền nhận được và tránh tranh chấp sau giao dịch.

Vấn đề pháp lý thường gặp

- Hợp đồng chỉ ghi một con số giá cố định, nhưng các bên lại hiểu ngầm là giá sẽ “điều chỉnh theo thực tế”, dẫn đến tranh chấp vì không có căn cứ xác định.

- Định nghĩa “nợ vay”, “tiền mặt”, “vốn lưu động” không rõ ràng, nên mỗi bên tính theo cách có lợi cho mình.

- Giá trong hợp đồng nộp cơ quan nhà nước khác với giá cuối cùng sau điều chỉnh, nhưng các bên không làm thủ tục kê khai bổ sung.

II. Tư vấn pháp lý M&A: Các cơ chế điều chỉnh giá phổ biến

Tùy vào mức độ ổn định của doanh nghiệp mục tiêu, khoảng thời gian giữa ngày ký và ngày hoàn tất, và tương quan đàm phán giữa các bên, hợp đồng có thể áp dụng một hoặc kết hợp nhiều cơ chế dưới đây.

Điều chỉnh theo báo cáo tại ngày hoàn tất

Trình tự thực hiện thường như sau:

- Tại ngày ký, các bên thống nhất giá tạm tính dựa trên số liệu ước tính về tiền, nợ và vốn lưu động tại ngày hoàn tất;

- Tại ngày hoàn tất, bên mua thanh toán giá tạm tính, thường giữ lại một phần để bảo đảm việc điều chỉnh;

- Trong một thời hạn sau ngày hoàn tất, thường từ 30 đến 90 ngày, một bên, thường là bên mua vì đã nắm quyền kiểm soát doanh nghiệp, lập báo cáo tại ngày hoàn tất theo nguyên tắc kế toán đã thỏa thuận;

- Bên kia có thời hạn để xem xét và phản đối;

- Phần chênh lệch giữa giá cuối cùng và giá tạm tính được thanh toán bổ sung hoặc hoàn trả.

Hợp đồng cần quy định chi tiết nguyên tắc kế toán áp dụng để lập báo cáo: chuẩn mực kế toán Việt Nam, chính sách kế toán nhất quán với báo cáo tài chính đã kiểm toán gần nhất, và các quy tắc riêng cho từng khoản mục như trích lập dự phòng nợ khó đòi hay đánh giá hàng tồn kho. Kèm theo đó là mẫu báo cáo minh họa có số liệu.

Khóa giá theo ngày khóa sổ

Theo cơ chế này, giá được xác định dựa trên báo cáo tài chính tại ngày khóa sổ, thường là báo cáo đã kiểm toán hoặc soát xét. Bên mua gánh rủi ro và hưởng lợi ích kinh doanh kể từ ngày khóa sổ. Để bảo vệ bên mua, hợp đồng quy định:

- Cam kết không rò rỉ giá trị (no leakage): kể từ ngày khóa sổ đến ngày hoàn tất, doanh nghiệp không chia cổ tức, lợi nhuận, không trả các khoản thưởng, phí bất thường, không thực hiện giao dịch với bên bán hoặc người liên quan của bên bán ngoài giá thị trường;

- Danh mục rò rỉ được phép (permitted leakage): các khoản thanh toán đã được bên mua biết và chấp thuận, như lương theo hợp đồng lao động hoặc phí dịch vụ theo hợp đồng đã ký;

- Nghĩa vụ hoàn trả: bên bán hoàn trả cho bên mua toàn bộ khoản rò rỉ không được phép, theo từng đồng, không áp dụng mức tối thiểu hay mức trần như đối với vi phạm cam đoan, bảo đảm;

- Khoản bù thời gian (ticker): trong một số giao dịch, bên mua trả thêm cho bên bán một khoản tính theo ngày, từ ngày khóa sổ đến ngày hoàn tất, để bù cho lợi nhuận bên bán “nhường” lại.

Cơ chế này phù hợp với doanh nghiệp có báo cáo tài chính đáng tin cậy, hoạt động ổn định, và khi thời gian giữa ngày khóa sổ và ngày hoàn tất không quá dài.

Các cơ chế điều chỉnh giá khác

- Thanh toán theo kết quả kinh doanh (earn-out): một phần giá được thanh toán sau giao dịch, tùy thuộc vào việc doanh nghiệp đạt các chỉ tiêu như doanh thu hay lợi nhuận trong một hoặc vài năm. Cơ chế này thu hẹp khoảng cách kỳ vọng về giá giữa các bên, nhưng dễ phát sinh tranh chấp về cách tính chỉ tiêu và về việc bên mua có cố tình điều hành để không đạt chỉ tiêu hay không. Hợp đồng nên quy định nghĩa vụ của bên mua trong việc điều hành doanh nghiệp trong thời gian tính earn-out;

- Điều chỉnh theo kết quả thẩm định: giá giảm tương ứng với các khoản nợ, nghĩa vụ phát hiện khi thẩm định, hoặc bên bán phải khắc phục trước ngày hoàn tất;

- Điều chỉnh qua cơ chế bồi hoàn: khoản bồi hoàn mà bên bán trả cho bên mua do vi phạm cam đoan, bảo đảm. Các bên nên thỏa thuận coi khoản này là khoản điều chỉnh giảm giá chuyển nhượng, để thống nhất cách xử lý về kế toán và thuế.

Vấn đề pháp lý thường gặp

- Không có mẫu báo cáo minh họa và nguyên tắc kế toán cụ thể, nên hai bên lập ra hai báo cáo có số liệu khác xa nhau.

- Áp dụng cơ chế khóa giá nhưng định nghĩa “rò rỉ giá trị” quá hẹp, bỏ sót các khoản như phí quản lý trả cho công ty liên quan của bên bán.

- Chỉ tiêu earn-out phụ thuộc vào chính sách kế toán mà bên mua có quyền thay đổi sau khi tiếp quản doanh nghiệp.

Tại sao quý khách hàng nên chọn Công ty Đại Quang Minh

Nguồn nhân lực: Là tập hợp đội ngũ chuyên gia pháp lý doanh nghiệp, chuyên viên pháp lý dự án có quá trình công tác lâu năm tại các Tập đoàn kinh tế tư nhân trong nước; các doanh nghiệp lớn có vốn đầu tư nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam.

Chính sách tư vấn: Khách hàng được tặng gói tư vấn pháp lý hoàn toàn miễn phí khi sử dụng dịch vụ tại Công ty.

Tính chuyên nghiệp và kinh nghiệm: Đội ngũ nhân sự am hiểu sâu sắc về lĩnh vực thành lập doanh nghiệp, đảm bảo quá trình tư vấn nhanh chóng, chính xác và hiệu quả.

Tiết kiệm thời gian: Sử dụng dịch vụ của chúng tôi giúp bạn tiết kiệm thời gian khi mọi thủ tục và hồ sơ liên quan đều được thực hiện trọn gói.

Tuân thủ pháp luật: Chúng tôi đảm bảo mọi quy trình đều tuân thủ chặt chẽ các quy định pháp luật hiện hành.

Tính linh hoạt: Dịch vụ tư vấn được thiết kế phù hợp với nhu cầu cụ thể của từng khách hàng, giúp bạn lựa chọn giải pháp tối ưu cho doanh nghiệp.

Đối tác tin cậy: Công ty Đại Quang Minh đã xây dựng được uy tín trong việc cung cấp dịch vụ tư vấn thành lập doanh nghiệp với chi phí hợp lý cho nhiều cá nhân và doanh nghiệp trên toàn quốc.

Bảo mật thông tin: Chúng tôi cam kết bảo mật tuyệt đối thông tin cá nhân và thông tin kinh doanh của khách hàng.

Hỗ trợ chi tiết: Cung cấp hướng dẫn đầy đủ về quy trình và yêu cầu, giúp khách hàng hiểu rõ từng bước trong việc thành lập doanh nghiệp.

Tối ưu quy trình: Chúng tôi giúp đơn giản hóa quy trình đăng ký kinh doanh, giảm thiểu rủi ro và những khó khăn có thể phát sinh.

Trải nghiệm khách hàng: Luôn hướng đến việc mang lại trải nghiệm tốt nhất thông qua tư vấn chuyên nghiệp và hỗ trợ tận tâm.

Tập trung phát triển kinh doanh: Khi sử dụng dịch vụ của chúng tôi, bạn có thể tập trung vào hoạt động kinh doanh cốt lõi mà không cần lo lắng về các thủ tục pháp lý.

III. Tư vấn pháp lý M&A: Lưu ý pháp lý, thuế và ngoại hối khi áp dụng cơ chế điều chỉnh giá

Một cơ chế điều chỉnh giá hợp lý về mặt thương mại vẫn có thể gặp vướng mắc khi thực hiện tại Việt Nam, do quy định về giải quyết tranh chấp, kê khai thuế và quản lý ngoại hối. Các bên cần dự liệu các vấn đề này ngay khi soạn thảo.

Cơ chế giải quyết bất đồng về số liệu

- Bất đồng về số liệu điều chỉnh giá thường mang tính kế toán, kỹ thuật. Thông lệ quốc tế là giao cho một chuyên gia độc lập, thường là công ty kiểm toán không phải kiểm toán viên của các bên, xác định, và kết luận của chuyên gia có giá trị ràng buộc;

- Pháp luật Việt Nam chưa có chế định riêng về xác định của chuyên gia. Vì vậy, hợp đồng nên quy định rõ: phạm vi vấn đề giao cho chuyên gia; cách thức chọn chuyên gia khi các bên không thống nhất; thời hạn đưa ra kết luận; việc phân bổ chi phí; và các bên cam kết thực hiện kết luận như một phần của hợp đồng. Các tranh chấp ngoài phạm vi số liệu, như cách giải thích hợp đồng, vẫn được giải quyết tại trọng tài hoặc tòa án theo thỏa thuận;

- Nên có các khoản tiền giữ lại hoặc tài khoản ký quỹ để bảo đảm việc thanh toán khoản chênh lệch sau điều chỉnh.

Nghĩa vụ thuế khi giá thay đổi

- Thuế thu nhập từ chuyển nhượng vốn được tính dựa trên giá chuyển nhượng. Khi giá cuối cùng khác với giá đã kê khai, bên chuyển nhượng hoặc bên có trách nhiệm khai thay phải kê khai bổ sung;

- Đối với bên chuyển nhượng là tổ chức nước ngoài không có cơ sở thường trú tại Việt Nam, thuế tính theo tỷ lệ 2% trên doanh thu tính thuế. Mỗi khoản điều chỉnh tăng giá, bao gồm cả khoản earn-out, đều làm phát sinh nghĩa vụ kê khai, nộp thay của doanh nghiệp Việt Nam. Hợp đồng nên quy định nghĩa vụ thông báo kịp thời và quyền khấu trừ thuế từ khoản thanh toán bổ sung;

- Giá chuyển nhượng sau điều chỉnh vẫn phải phù hợp với giá thị trường. Nếu khoản điều chỉnh giảm làm giá thấp bất thường, cơ quan thuế có thể ấn định giá tính thuế;

- Các bên nên thỏa thuận về cách ghi nhận khoản bồi hoàn: là điều chỉnh giảm giá chuyển nhượng hay là khoản bồi thường riêng, vì hai cách này có hệ quả thuế khác nhau.

Hồ sơ đăng ký và quy định ngoại hối

- Hợp đồng chuyển nhượng nộp cho Cơ quan đăng ký kinh doanh hoặc cơ quan đăng ký đầu tư thường ghi giá tạm tính. Các bên nên quy định trong hợp đồng về cơ chế điều chỉnh giá, để giá cuối cùng khác giá tạm tính không bị coi là không trung thực;

- Đối với nhà đầu tư nước ngoài, các khoản thanh toán bổ sung hoặc hoàn trả sau điều chỉnh phải thực hiện qua tài khoản vốn đầu tư trực tiếp hoặc gián tiếp theo quy định của Ngân hàng Nhà nước. Cần có hồ sơ chứng minh, như hợp đồng, báo cáo điều chỉnh và kết luận của chuyên gia, để ngân hàng thực hiện giao dịch;

- Hợp đồng cần xác định đồng tiền tính khoản điều chỉnh và tỷ giá áp dụng, tránh tranh chấp do biến động tỷ giá giữa ngày hoàn tất và ngày thanh toán khoản chênh lệch.

Cơ sở pháp lý: Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15; Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15; Luật Quản lý thuế 2019; Pháp lệnh Ngoại hối 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2013).

Tài liệu cần chuẩn bị:

- Báo cáo tài chính đã kiểm toán hoặc soát xét gần nhất, và báo cáo tại ngày khóa sổ (nếu áp dụng cơ chế khóa giá);

- Báo cáo thẩm định tài chính, xác định mức vốn lưu động bình thường và danh mục các khoản có tính chất nợ;

- Mẫu báo cáo tại ngày hoàn tất có số liệu minh họa, kèm nguyên tắc kế toán áp dụng;

- Danh mục các khoản rò rỉ được phép và các giao dịch với bên liên quan.

Vấn đề pháp lý thường gặp

- Khoản earn-out trả cho bên bán nước ngoài sau nhiều năm, nhưng doanh nghiệp Việt Nam không kê khai, nộp thuế thay, bị truy thu và phạt chậm nộp.

- Ngân hàng từ chối chuyển tiền hoàn trả cho nhà đầu tư nước ngoài vì thiếu hồ sơ chứng minh căn cứ điều chỉnh giá.

- Kết luận của chuyên gia độc lập bị một bên phản đối. Do hợp đồng không quy định rõ giá trị ràng buộc, tranh chấp phải đưa ra trọng tài, kéo dài thêm nhiều tháng.

Quý khách hàng quan tâm đến đến dịch vụ tư vấn về M&A, vui lòng liên hệ Công ty Đại Quang Minh theo số Hotline: 0932.191.299; Zalo: 0932.191.299; Email: info@quangminhlawfirm.com; Viber: (+84) 337 926 405; WhatsApp: (+84) 337 926 405; WeChat: (+84) 337 926 405 (ID: pouniverse) để được hỗ trợ miễn phí, trọn gói nhanh chóng, chính xác nhất.

Ngoài ra, Công ty Đại Quang Minh đang cung cấp cho Quý khách hàng các Dịch vụ về Giấy phép con khác; Đăng ký doanh nghiệp; Đầu tư; Lao động nước ngoài; Tư vấn thường xuyên cho hoạt động của doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Liên hệ:

- Zalo: 0932.191.299

- Gmail: info@quangminhlawfirm.com

- Viber: (+84) 337926405/ (+84) 869672216

- WhatsApp: (+84) 337926405/ (+84) 869672216

- Wechat: (+84) 337926405 (ID: _pouniverse)/ (+84) 869672216 (ID: DQM_Verna)

- Telegram: (+84) 337926405/ (+84) 869672216

Trong quá trình hoạt động, nếu Quý khách hàng có bất cứ thắc mắc hay cần hỗ trợ, hãy liên hệ với Công ty Đại Quang Minh. Chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ và đồng hành cùng Quý khách hàng trong quá trình xây dựng, hoạt động và phát triển.

Chúc Quý khách hàng phát triển bền vững, đột phá thành công.

Trân trọng cảm ơn./.

BÀI VIẾT LIÊN QUAN:

1. TƯ VẤN PHÁP LÝ M&A: CÁC HÌNH THỨC MUA BÁN, SÁP NHẬP DOANH NGHIỆP

2. TƯ VẤN PHÁP LÝ M&A: QUY TRÌNH MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP DOANH NGHIỆP

3. TƯ VẤN PHÁP LÝ M&A: THẨM ĐỊNH PHÁP LÝ TRƯỚC KHI THỰC HIỆN GIAO DỊCH M&A