TƯ VẤN PHÁP LÝ M&A: CẤU TRÚC GIAO DỊCH TỐI ƯU VỀ PHÁP LÝ VÀ THUẾ

    TƯ VẤN PHÁP LÝ M&A: CẤU TRÚC GIAO DỊCH TỐI ƯU VỀ PHÁP LÝ VÀ THUẾ

    Cùng một mục tiêu là nắm quyền kiểm soát doanh nghiệp, nhà đầu tư có thể chọn nhiều cách khác nhau: mua cổ phần, phần vốn góp, góp vốn tăng vốn điều lệ, mua tài sản, nhận chuyển nhượng dự án, sáp nhập, hoặc mua gián tiếp thông qua công ty mẹ ở nước ngoài. Mỗi cấu trúc dẫn đến thủ tục pháp lý, mức độ rủi ro và nghĩa vụ thuế rất khác nhau. Chênh lệch về thuế giữa hai phương án có thể lên tới nhiều phần trăm giá trị giao dịch.

    Từ năm 2025 đến nay, khung pháp lý về thuế đối với giao dịch M&A đã thay đổi đáng kể. Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15 áp dụng cơ chế thuế theo tỷ lệ trên doanh thu đối với chuyển nhượng vốn của doanh nghiệp nước ngoài, bao gồm cả chuyển nhượng gián tiếp. Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 có hiệu lực từ 01/7/2026. Bài viết này phân tích các phương án cấu trúc giao dịch phổ biến, so sánh nghĩa vụ thuế của từng phương án, và chỉ ra những lưu ý để lựa chọn cấu trúc tối ưu.

    --23-10-1 

    Quý khách hàng quan tâm đến dịch vụ tư vấn về M&A, vui lòng liên hệ Công ty Đại Quang Minh theo số Hotline: 0932.191.299; Zalo: 0932.191.299; Email: info@quangminhlawfirm.com; Viber: (+84) 337 926 405; WhatsApp: (+84) 337 926 405; WeChat: (+84) 337 926 405 (ID: pouniverse) để được hỗ trợ miễn phí, trọn gói nhanh chóng, chính xác nhất.

    Ngoài ra, Công ty Đại Quang Minh đang cung cấp cho Quý khách hàng các Dịch vụ về Giấy phép con khác; Đăng ký doanh nghiệp; Đầu tư; Lao động nước ngoài; Tư vấn thường xuyên cho hoạt động của doanh nghiệp trong và ngoài nước.

    Liên hệ:

    - Zalo: 0932.191.299

    - Gmail: info@quangminhlawfirm.com

    - Viber: (+84) 337926405/ (+84) 869672216

    - WhatsApp: (+84) 337926405/ (+84) 869672216

    - Wechat: (+84) 337926405 (ID: _pouniverse)/ (+84) 869672216 (ID: DQM_Verna)

    - Telegram: (+84) 337926405/ (+84) 869672216

    ---------------------------------------------------------------------VIETIT

    I. Tư vấn pháp lý M&A: Các phương án cấu trúc giao dịch và tiêu chí lựa chọn

    Không có cấu trúc nào tối ưu cho mọi giao dịch. Cấu trúc phù hợp phụ thuộc vào mục tiêu của nhà đầu tư, tình trạng pháp lý của doanh nghiệp mục tiêu, tư cách của bên bán và thời gian các bên có thể chờ hoàn tất thủ tục. Vì vậy, việc phân tích cấu trúc cần được thực hiện ngay sau khi ký NDA và trước khi chốt giá trong LOI.

    a. Các phương án cấu trúc phổ biến

    - Mua cổ phần, phần vốn góp (share deal): nhà đầu tư nhận chuyển nhượng từ cổ đông, thành viên hiện hữu. Doanh nghiệp mục tiêu giữ nguyên pháp nhân, giấy phép, hợp đồng và ưu đãi đầu tư, nhưng nhà đầu tư kế thừa toàn bộ nghĩa vụ, kể cả nghĩa vụ ẩn;

    - Góp vốn tăng vốn điều lệ: tiền được góp vào doanh nghiệp thay vì trả cho bên bán. Phù hợp khi doanh nghiệp cần vốn để phát triển và các cổ đông cũ không có nhu cầu rút vốn;

    - Mua tài sản, nhận chuyển nhượng dự án (asset deal): nhà đầu tư chỉ nhận những tài sản, dự án được chọn và không kế thừa nghĩa vụ của bên bán. Đổi lại, thủ tục sang tên phức tạp hơn, giấy phép con thường phải xin cấp mới, và phát sinh nhiều loại thuế, phí hơn;

    - Sáp nhập: công ty bị sáp nhập chấm dứt tồn tại, công ty nhận sáp nhập kế thừa toàn bộ quyền và nghĩa vụ. Phù hợp khi các bên muốn hợp nhất hoạt động và bộ máy;

    - Mua gián tiếp: nhà đầu tư mua cổ phần của công ty mẹ ở nước ngoài đang sở hữu doanh nghiệp tại Việt Nam. Cấu trúc này không làm thay đổi chủ sở hữu trực tiếp của doanh nghiệp Việt Nam, nhưng vẫn có thể phát sinh nghĩa vụ thuế và nghĩa vụ đăng ký tại Việt Nam.

    b. Tiêu chí lựa chọn cấu trúc

    - Mức độ rủi ro pháp lý của doanh nghiệp mục tiêu: nếu thẩm định phát hiện nhiều nghĩa vụ ẩn, như nợ thuế, tranh chấp hay vi phạm về đất đai, mua tài sản thường an toàn hơn mua cổ phần;

    - Giấy phép và ưu đãi đầu tư: nếu giá trị doanh nghiệp nằm ở giấy phép con, ưu đãi thuế hay hợp đồng dài hạn khó chuyển giao, mua cổ phần thường là lựa chọn duy nhất khả thi;

    - Tư cách của bên bán: cá nhân, tổ chức trong nước hay tổ chức nước ngoài. Yếu tố này quyết định loại thuế và mức thuế phát sinh;

    - Điều kiện đối với nhà đầu tư nước ngoài: điều kiện tiếp cận thị trường, thủ tục đăng ký góp vốn và khả năng đứng tên quyền sử dụng đất;

    - Thời gian và chi phí thủ tục: số lượng cơ quan phải xin phê duyệt, số lượng tài sản phải sang tên, và yêu cầu hoàn tất giao dịch trong thời hạn nhất định.

    Vấn đề pháp lý thường gặp

    - Chốt giá trong LOI trước khi phân tích cấu trúc, đến khi phát hiện nghĩa vụ thuế lớn thì các bên khó đàm phán lại.

    - Chọn mua tài sản để tránh rủi ro, nhưng không tính đến việc mất ưu đãi đầu tư và phải xin lại giấy phép con, làm giảm giá trị giao dịch.

    - Chọn mua gián tiếp qua công ty ở nước ngoài với kỳ vọng không phải nộp thuế tại Việt Nam, nhưng không biết quy định mới đã đưa chuyển nhượng gián tiếp vào diện chịu thuế.

    ---------------------------------------------------------------------VIETNHIU

    II. Tư vấn pháp lý M&A: Phân tích nghĩa vụ thuế theo từng cấu trúc

    Nghĩa vụ thuế trong giao dịch M&A chủ yếu phát sinh ở bên bán, nhưng bên mua thường phải chịu một phần gián tiếp: qua giá, qua nghĩa vụ kê khai, nộp thay, hoặc qua nghĩa vụ thuế kế thừa từ doanh nghiệp mục tiêu. Vì vậy, cả hai bên đều cần hiểu rõ chi phí thuế của từng phương án.

    a. Thuế khi mua cổ phần, phần vốn góp

    Nghĩa vụ thuế phụ thuộc vào tư cách của bên chuyển nhượng:

    - Bên chuyển nhượng là cá nhân, chuyển nhượng phần vốn góp: thuế thu nhập cá nhân 20% trên thu nhập tính thuế, tức giá chuyển nhượng trừ giá mua và chi phí hợp lý. Trường hợp không xác định được giá mua và chi phí, thuế tính bằng 2% trên giá chuyển nhượng;

    - Bên chuyển nhượng là cá nhân, chuyển nhượng chứng khoán: thuế thu nhập cá nhân 0,1% trên giá chuyển nhượng theo từng lần. Việc chuyển nhượng cổ phần của công ty cổ phần chưa niêm yết áp dụng mức nào cần đối chiếu với nghị định hướng dẫn;

    - Bên chuyển nhượng là tổ chức trong nước: thuế thu nhập doanh nghiệp theo thuế suất phổ thông 20% trên phần thu nhập từ chuyển nhượng vốn;

    - Bên chuyển nhượng là tổ chức nước ngoài không có cơ sở thường trú tại Việt Nam: thuế thu nhập doanh nghiệp tính theo tỷ lệ 2% trên doanh thu tính thuế, tức giá chuyển nhượng, không trừ giá vốn. Như vậy, giao dịch lỗ vẫn có thể phát sinh thuế. Doanh nghiệp Việt Nam nơi tổ chức nước ngoài đầu tư vốn có trách nhiệm kê khai, khấu trừ và nộp thay, theo từng lần phát sinh, chậm nhất vào ngày thứ 10 kể từ ngày phát sinh nghĩa vụ thuế.

    Đối với phương án góp vốn tăng vốn điều lệ, các cổ đông, thành viên hiện hữu không chuyển nhượng vốn, nên không phát sinh thuế thu nhập từ chuyển nhượng vốn tại thời điểm giao dịch.

    Cơ sở pháp lý: Điều 13 Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15; Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15; Nghị định 320/2025/NĐ-CP.

    b. Thuế khi mua gián tiếp qua công ty ở nước ngoài

    Theo quy định mới, thu nhập từ chuyển nhượng vốn gián tiếp có nguồn gốc từ Việt Nam thuộc diện chịu thuế thu nhập doanh nghiệp tại Việt Nam, bất kể giao dịch được ký kết, thực hiện ở đâu. Doanh nghiệp tại Việt Nam vẫn có trách nhiệm kê khai, nộp thay, dù bản thân doanh nghiệp không phải là một bên trong giao dịch.

    Ngoại lệ là trường hợp tái cơ cấu nội bộ: giao dịch có thể được loại trừ nếu công ty mẹ cuối cùng và chủ sở hữu hưởng lợi cuối cùng không thay đổi, đồng thời đáp ứng các điều kiện về giá trị chuyển nhượng và kế thừa quyền, nghĩa vụ đối với khoản đầu tư.

    Bên cạnh đó, nếu quốc gia của bên chuyển nhượng có Hiệp định tránh đánh thuế hai lần với Việt Nam, bên chuyển nhượng có thể được miễn hoặc giảm thuế theo điều khoản về thu nhập từ chuyển nhượng tài sản của Hiệp định. Để được hưởng, bên chuyển nhượng phải làm thủ tục thông báo miễn, giảm thuế theo quy định. Lưu ý: nhiều Hiệp định vẫn cho phép Việt Nam đánh thuế nếu doanh nghiệp mục tiêu có giá trị tài sản chủ yếu là bất động sản.

    Cơ sở pháp lý: Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15; Nghị định 320/2025/NĐ-CP; Hiệp định tránh đánh thuế hai lần có liên quan.

    c. Thuế khi mua tài sản, dự án và khi sáp nhập

    Giao dịch mua tài sản, dự án thường phát sinh nhiều khoản thuế, phí hơn:

    - Thuế giá trị gia tăng đối với tài sản bán ra. Giá trị quyền sử dụng đất được trừ khỏi giá tính thuế theo quy định;

    - Thuế thu nhập doanh nghiệp của bên bán đối với thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản, chuyển nhượng dự án đầu tư;

    - Lệ phí trước bạ khi bên mua đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản. Đối với nhà, đất, mức thông thường là 0,5% giá tính lệ phí trước bạ;

    - Các khoản tiền sử dụng đất, tiền thuê đất phát sinh nếu chuyển mục đích hoặc hình thức sử dụng đất.

    Ngược lại, giá trị tài sản mua được ghi nhận theo giá mua mới, nên bên mua có thể trích khấu hao trên giá trị này. Đây là lợi thế về thuế mà phương án mua cổ phần không có.

    Đối với sáp nhập, việc chuyển giao tài sản từ công ty bị sáp nhập sang công ty nhận sáp nhập thuộc trường hợp tổ chức lại doanh nghiệp, nên thường không phải kê khai, tính nộp thuế giá trị gia tăng. Công ty nhận sáp nhập kế thừa nghĩa vụ thuế, và trong một số trường hợp được chuyển lỗ của công ty bị sáp nhập theo quy định.

    Vấn đề pháp lý thường gặp

    - Bên bán là tổ chức nước ngoài, nhưng các bên không thỏa thuận ai chịu khoản thuế 2% và không giữ lại tiền để nộp thay, nên doanh nghiệp mục tiêu bị xử phạt chậm nộp.

    - Giá chuyển nhượng ghi thấp hơn giá trị thực tế để giảm thuế, có rủi ro bị cơ quan thuế ấn định giá tính thuế.

    - Viện dẫn Hiệp định tránh đánh thuế hai lần nhưng không chứng minh được bên chuyển nhượng là đối tượng cư trú thực chất, hoặc không làm thủ tục thông báo miễn, giảm thuế.

    - Không thẩm định nghĩa vụ thuế của các lần chuyển nhượng vốn trước đây. Doanh nghiệp mục tiêu vẫn phải chịu trách nhiệm nộp thay cho các lần này. 

    ---------------------------------------------------------------------VIETIT

    Tại sao quý khách hàng nên chọn Công ty Đại Quang Minh

    Nguồn nhân lực: Là tập hợp đội ngũ chuyên gia pháp lý doanh nghiệp, chuyên viên pháp lý dự án có quá trình công tác lâu năm tại các Tập đoàn kinh tế tư nhân trong nước; các doanh nghiệp lớn có vốn đầu tư nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam.

    Chính sách tư vấn: Khách hàng được tặng gói tư vấn pháp lý hoàn toàn miễn phí khi sử dụng dịch vụ tại Công ty.

    Tính chuyên nghiệp và kinh nghiệm: Đội ngũ nhân sự am hiểu sâu sắc về lĩnh vực thành lập doanh nghiệp, đảm bảo quá trình tư vấn nhanh chóng, chính xác và hiệu quả.

    Tiết kiệm thời gian: Sử dụng dịch vụ của chúng tôi giúp bạn tiết kiệm thời gian khi mọi thủ tục và hồ sơ liên quan đều được thực hiện trọn gói.

    Tuân thủ pháp luật: Chúng tôi đảm bảo mọi quy trình đều tuân thủ chặt chẽ các quy định pháp luật hiện hành.

    Tính linh hoạt: Dịch vụ tư vấn được thiết kế phù hợp với nhu cầu cụ thể của từng khách hàng, giúp bạn lựa chọn giải pháp tối ưu cho doanh nghiệp.

    Đối tác tin cậy: Công ty Đại Quang Minh đã xây dựng được uy tín trong việc cung cấp dịch vụ tư vấn thành lập doanh nghiệp với chi phí hợp lý cho nhiều cá nhân và doanh nghiệp trên toàn quốc.

    Bảo mật thông tin: Chúng tôi cam kết bảo mật tuyệt đối thông tin cá nhân và thông tin kinh doanh của khách hàng.

    Hỗ trợ chi tiết: Cung cấp hướng dẫn đầy đủ về quy trình và yêu cầu, giúp khách hàng hiểu rõ từng bước trong việc thành lập doanh nghiệp.

    Tối ưu quy trình: Chúng tôi giúp đơn giản hóa quy trình đăng ký kinh doanh, giảm thiểu rủi ro và những khó khăn có thể phát sinh.

    Trải nghiệm khách hàng: Luôn hướng đến việc mang lại trải nghiệm tốt nhất thông qua tư vấn chuyên nghiệp và hỗ trợ tận tâm.

    Tập trung phát triển kinh doanh: Khi sử dụng dịch vụ của chúng tôi, bạn có thể tập trung vào hoạt động kinh doanh cốt lõi mà không cần lo lắng về các thủ tục pháp lý.

    --23-10-1-

    III. Tư vấn pháp lý M&A: Lưu ý khi thiết kế cấu trúc tối ưu

    Cấu trúc tối ưu là cấu trúc cân bằng được ba yếu tố: chi phí thuế, rủi ro pháp lý và tính khả thi về thủ tục. Một cấu trúc giảm được nhiều thuế nhưng không có thực chất kinh tế, hoặc không thể hoàn tất thủ tục, sẽ không phải là cấu trúc tối ưu.

    a. Bảo đảm tính hợp pháp và thực chất của cấu trúc

    - Cơ quan thuế có quyền xác định lại nghĩa vụ thuế theo bản chất giao dịch nếu giao dịch nhằm mục đích chính là giảm nghĩa vụ thuế. Các cấu trúc trung gian qua công ty “vỏ” ở nước ngoài, không có hoạt động thực tế, có rủi ro bị bác bỏ;

    - Giao dịch giữa các bên liên kết phải tuân thủ nguyên tắc giao dịch độc lập về giá theo quy định về giao dịch liên kết;

    - Không dùng hợp đồng góp vốn, hợp tác kinh doanh để che giấu việc chuyển nhượng dự án chưa đủ điều kiện. Hợp đồng có thể bị tuyên vô hiệu và bị truy thu thuế.

    b. Phân bổ chi phí thuế và rủi ro trong hợp đồng

    - Quy định rõ bên nào chịu từng khoản thuế, phí, và giá chuyển nhượng là giá trước thuế hay sau thuế;

    - Khi bên bán là tổ chức nước ngoài, giữ lại một phần giá chuyển nhượng để nộp thuế thay, hoặc yêu cầu bên bán cung cấp chứng từ nộp thuế trước khi thanh toán phần còn lại;

    - Quy định cam đoan, bảo đảm của bên bán về nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp mục tiêu, kèm nghĩa vụ bồi hoàn và cơ chế ký quỹ hoặc giữ lại một phần giá;

    - Cân nhắc cơ chế thanh toán nhiều đợt hoặc thanh toán theo kết quả kinh doanh (earn-out). Cần xác định rõ thời điểm phát sinh nghĩa vụ thuế đối với từng đợt thanh toán.

    c. Trình tự phân tích cấu trúc trên thực tế

    - Thu thập thông tin cơ bản: tư cách của bên bán, cơ cấu sở hữu, ngành nghề, tài sản chính, ưu đãi đầu tư đang hưởng;

    - Thẩm định sơ bộ về pháp lý và thuế để nhận diện rủi ro lớn;

    - Xây dựng từ hai đến ba phương án cấu trúc, so sánh chi phí thuế, thủ tục, thời gian và rủi ro của từng phương án;

    - Lựa chọn phương án, ghi nhận vào LOI và thống nhất phân bổ chi phí thuế giữa các bên;

    - Rà soát lại cấu trúc sau khi có kết quả thẩm định chi tiết, trước khi ký hợp đồng chính thức.

    Tài liệu cần xem xét:

    - Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư và sơ đồ cơ cấu sở hữu đến chủ sở hữu hưởng lợi cuối cùng;

    - Báo cáo tài chính đã kiểm toán, hồ sơ quyết toán thuế và biên bản thanh tra, kiểm tra thuế các năm gần nhất;

    - Hồ sơ ưu đãi đầu tư và điều kiện duy trì ưu đãi;

    - Hồ sơ góp vốn và chứng từ nộp thuế của các lần chuyển nhượng vốn trước đây;

    - Giấy chứng nhận cư trú của bên chuyển nhượng nước ngoài, nếu dự kiến áp dụng Hiệp định tránh đánh thuế hai lần.

    Vấn đề pháp lý thường gặp

    - Chỉ so sánh chi phí thuế mà bỏ qua chi phí và thời gian thủ tục, khiến phương án “rẻ” nhất trên giấy lại kéo dài nhiều tháng.

    - Không rà soát lại cấu trúc sau thẩm định, nên các phát hiện mới không được phản ánh vào giá và hợp đồng.

    - Áp dụng quy định thuế cũ, như cách tính 20% trên lãi đối với tổ chức nước ngoài, trong khi giao dịch đã chịu điều chỉnh của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15.

    Quý khách hàng quan tâm đến đến dịch vụ tư vấn về M&A, vui lòng liên hệ Công ty Đại Quang Minh theo số Hotline: 0932.191.299; Zalo: 0932.191.299; Email: info@quangminhlawfirm.com; Viber: (+84) 337 926 405; WhatsApp: (+84) 337 926 405; WeChat: (+84) 337 926 405 (ID: pouniverse) để được hỗ trợ miễn phí, trọn gói nhanh chóng, chính xác nhất.

    Ngoài ra, Công ty Đại Quang Minh đang cung cấp cho Quý khách hàng các Dịch vụ về Giấy phép con khác; Đăng ký doanh nghiệp; Đầu tư; Lao động nước ngoài; Tư vấn thường xuyên cho hoạt động của doanh nghiệp trong và ngoài nước.

    Liên hệ:

    - Zalo: 0932.191.299

    - Gmail: info@quangminhlawfirm.com

    - Viber: (+84) 337926405/ (+84) 869672216

    - WhatsApp: (+84) 337926405/ (+84) 869672216

    - Wechat: (+84) 337926405 (ID: _pouniverse)/ (+84) 869672216 (ID: DQM_Verna)

    - Telegram: (+84) 337926405/ (+84) 869672216

    Trong quá trình hoạt động, nếu Quý khách hàng có bất cứ thắc mắc hay cần hỗ trợ, hãy liên hệ với Công ty Đại Quang Minh. Chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ và đồng hành cùng Quý khách hàng trong quá trình xây dựng, hoạt động và phát triển.

    Chúc Quý khách hàng phát triển bền vững, đột phá thành công.

    Trân trọng cảm ơn./.

    ---------------------------------------------------------------------VIETNHIU

    BÀI VIẾT LIÊN QUAN:

    1. TƯ VẤN PHÁP LÝ M&A: CÁC HÌNH THỨC MUA BÁN, SÁP NHẬP DOANH NGHIỆP

    2. TƯ VẤN PHÁP LÝ M&A: QUY TRÌNH MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP DOANH NGHIỆP

    3. TƯ VẤN PHÁP LÝ M&A: THẨM ĐỊNH PHÁP LÝ TRƯỚC KHI THỰC HIỆN GIAO DỊCH M&A

    Bình luận:

    Gửi
    Từ khóa: